Bećarac, wokalno-instrumentalna przyśpiewka z terenów Slawonii, Baranji i Srijemu

Bećarac, wokalno-instrumentalna przyśpiewka z terenów Slawonii, Baranji i Srijemu

Tradycyjna melodia wykonywana przy wtórze instrumentów to jeden z fundamentów, na których wiele ludów buduje i przechowuje swoją tożsamość kulturową, ale wokalno-instrumentalna przyśpiewka zwana bećarac jest jednak zjawiskiem wyjątkowym w skali światowej. Żarty i kpiny, wyznania miłości i aluzje erotyczne wyśpiewywane w formie metafor i alegorii to główne cechy pieśni cieszącej się ogromną popularnością w regionach Slawonii, Baranji i Srijemu (znanego też pod nazwą Syrmia). Tematyka zależy oczywiście od chwili, miejsca, publiczności oraz wykonawców, którzy, by zyskać uznanie, muszą nie tylko opanować tradycyjny repertuar, lecz także umiejętnie wplatać elementy własne, zazwyczaj humorystyczne lub te tyczące się spraw bieżących. Z pozoru łatwe zadanie wymaga nie lada mistrzostwa, bo podstawową formą jest dziesięciozgłoskowy rymujący się dwuwiersz, który trzeba ułożyć na miejscu i zaśpiewać według tej samej melodii złożonej z dwudziestu czterech taktów, i to bez przerw, jeden po drugim.

 

Bećarac rozpoczyna główny śpiewak intonując pierwszy wers, powtarzany następnie przez pozostałych muzyków, i w ten sam sposób wykonuje się wers drugi, będący zwykle antytezą pierwszego. Dobrego wykonawcę (i jego Chorwaci nazywają bećarac) muszą wyróżniać doskonałe umiejętności wokalne, w cenie jest jednak przede wszystkim bystrość i szybkość reakcji. Zespół śpiewaków i ich wokalno-instrumentalne popisy to obowiązkowy punkt programu zarówno słynnych, wielkich slawońskich wesel, jak i bardziej kameralnych uroczystości czy imprez folklorystycznych, ale bez względu na okazję, gdy wybrzmiewa bećarac nie czas na złość czy dąsy. Bo nawet jeśli śpiewak „zagnie parol” na kogoś ze zgromadzonych, trzeba powtarzać sobie w duchu: „To w końcu bećarac, więc wszystko zostaje w rodzinie!”.

 

Bo chociaż słowa przyśpiewki, jako otwartej formy, bywają dwuznaczne, to jej celem nie jest obrażanie czy wyśmiewanie i pewnie dlatego bećarac przechował się jako obowiązkowe tło muzyczne wielu ważnych wydarzeń w życiu mieszkańców północnej Chorwacji, zaś humor i prowokacyjność sprawiają, że nawet teraz nie musimy się obawiać o losy tej tradycji, popularnej również wśród kultywującej ją młodzieży.